Kenniscentrum Rioolrenovaties

Kennisoverdracht op het gebied van relinen en rioolbeheer

Terugblik Forum Relinen en Rioolbeheer 2018

Delen van vakgerichte kennis van riool

Workshop 1

Werkvoorbereiding, hoe schrijf je een goed RAW bestek voor rioolrenovatie.

Sprekers: Alex Buijs (Gemeente Breda) en Sjaak de Ligt (CROW)

Werkvoorbereiding, hoe schrijf je een goed RAW bestek voor rioolrenovatie.

Weet jij wat bijkomende werkzaamheden zijn bij rioolrenovatie? Moet je alles voorschrijven of is er al veel afgedekt in de Standaard? CROW heeft met werkgroep Rioolrenovatie de standaard teksten voor rioolrenovatie onder de loep genomen en op verschillende punten uitgebreid. In deze workshop krijg je een toelichting op wat er allemaal gewijzigd is en waarom de werkgroep bepaalde keuzes heeft gemaakt. Binnen de RAW-systematiek (UAV) zijn er twee mogelijkheden om een werk op de markt te zetten: - RAW-bestek, als je exact weet wat je gaat maken; - RAW-raamovereenkomst, als je weet wat het resultaat moet zijn, maar nog niet waar en wanneer dit moet worden uitgevoerd. Er vindt een discussie plaats wat je wel en niet opneemt in een bestek. Het gewenste resultaat is een voldoende sterke kous met een bepaalde levensduur. Schrijf je dan ook voor dat de aannemer de putkoppen moet verwijderen om de kous aan te brengen? Dit is misschien niet voor elke uitvoeringsmethode nodig, maar wordt wel afgeprijsd en kan daarom in het nadeel werken van de aannemer die de kous kan aanbrengen zonder het verwijderen van de putkoppen. Er moet een balans worden gezocht tussen ruimte voor de aannemer en de manier van afprijzen. Voor elk contact is het belangrijk om de volgende punten uit te zoeken en te delen met de aannemers: - Conditie van het riool; - Actuele inspectiegegevens; - Gegevens m.b.t. grondwaterstand, verkeersbelasting, enz.; - Gegevens m.b.t. mogelijke omleidingen van rioolwater, enz. De belangrijkste uitgangspunten van de RAW-systematiek zijn: - Gelijkwaardigheid van opdrachtgever en opdrachtnemer; - Vrijheid in de wijze van uitvoering. Schrijf het resultaat voor en niet de uitvoering, zodat er ruimte is voor creatieve oplossingen; - Duidelijke en eenduidige besteksinformatie; - Kostenhomogene omschrijvingen (zonder hier in door te slaan); - Betalen naar productie. Doel van de resultaatsverplichting (deel 2.2) is het vastleggen van de verplichting van één der partijen jegens de andere om een vooraf nauwkeurig bekend resultaat te bereiken. Dit wordt bereikt door: - Resultaatgerichte beschrijving; - Eenduidigheid; - Uitvoeringsvrijheid. Eisen aan de uitvoering en kwaliteit van het werk staan in de Standaard RAW bepalingen en hoeven daarom niet te worden voorgeschreven. Hier kan wel van worden afgeweken, bijvoorbeeld als een bepaalde uitvoeringsmethode niet wenselijk is. De nieuwe conceptteksten van de RAW-sytematiek zijn geactualiseerd naar de laatste stand der techniek. De volgende teksten worden toegevoegd: - Verwijderen obstakels; - Van binnenuit verwijderen instekende inlaat; - Verwijderen plaatselijke reparatie; - Verwijderen aangehechte afzettingen; - Teksten voor putrenovaties en herstellen waterdichtheid met een onderscheid tussen constructief en niet-constructief. Daarnaast wordt een matrix opgesteld die aangeeft welke gegevens minimaal moeten worden aangeleverd. De conceptteksten liggen vanaf december 2018 / januari 2019 ter visie voor circa 6 weken. Op basis van het gegeven commentaar worden de definitieve teksten opgesteld. Zorg voor voldoende kennis bij de opdrachtgever. Huur de kennis in of besteed de werkzaamheden uit als er onvoldoende kennis aanwezig is.

Workshop 2

Nut en noodzaak van onderzoek bij putrenovatie.

Sprekers: Jaap Bresser (IKT-Nederland) en Cees Petersen Gemeente Apeldoorn

Nut en noodzaak van onderzoek bij putrenovatie.

De vraag naar putrenovaties wordt steeds groter en er zijn meer en meer systemen en methoden beschikbaar. Het beheer van rioolputten vraagt echter een andere aanpak dan het beheer van rioolstrengen. We renoveren immers geen buis, maar een ondergronds bouwwerk. Onderzoek voorafgaand aan en kwaliteitsonderzoek na afronding van de renovatie zijn nodig. Hoe maak je de juiste keuzen, waar moet je op letten en welke aanpak vereist het? Jaap Bressers, projectmanager bij IKT en Cees Petersen, unitleider water en riolering bij de gemeente Apeldoorn delen in deze workshop hun kennis en praktijkervaring met je. In veel vrijverval rioolstelsels sluiten persleidingen aan. Dit zorgt voor veel aantasting van de put waarop de persleiding aansluit én een aantal achterliggende putten. Gemeente Apeldoorn heeft een analyse uitgevoerd van kwetsbare putten in het rioolstelsel. Er is gekozen om putten waarop een persleiding aansluit te vervangen voor putten van polymeer beton. De achterliggende putten zijn gerenoveerd, met verschillende methodes. Om een beeld te krijgen van de kwaliteit van deze renovaties heeft gemeente Apeldoorn IKT opdracht gegeven om een onderzoek uit te voeren. De volgende doelstellingen worden verwacht van een putrenovatie: • Waterdicht; • Bestand tegen milieuklasse XA3; • Bestand tegen wortelgroei; • Bestand tegen trillingen door verkeer; • Instandhouden constructieve stijfheid; • Levensduur van minimaal 40 jaar. Er zijn diverse renovatiemethoden toegepast in Apeldoorn. Per methode worden de opvallende punten uit het onderzoek besproken. Deze punten zijn specifiek voor de onderzochte locaties in Apeldoorn en zijn niet representatief voor de toepasbaarheid van een bepaalde renovatiemethode. Mortel, aangebracht met slingermethode (hechtend systeem) • Klimijzers geven “schaduwwerking” bij het slingeren, klimijzers verwijderen voordat de werkzaamheden worden uitgevoerd; • ook randen zijn niet voldoende gedekt door de slingermethode; • de aansluiting tussen put en buis is niet waterdicht; • hechting van het materiaal op de bestaande putwand is onvoldoende door de aanwezigheid van gecorrodeerd beton onder het renovatiemateriaal. Egalisatiemortel + coating (hechtend systeem) • Van bovenaf ziet de putrenovatie er acceptabel uit; • bij nadere inspectie blijkt dat zich holle ruimtes onder de coating bevinden en dat er reeds delen zijn verdwenen; • Op veel plaatsen hecht de coating niet en is gemakkelijk met de hand te verwijderen • rond de aansluitende buis bevindt zich poreus metselwerk en grondwaterinstroom, een hechtend product hierop aanbrengen is zo goed als onmogelijk. Verankerde PVC platen • van bovenaf ziet de putrenovatie er acceptabel uit; • schroeven zijn goed afgeplakt; • het stroomprofiel en de banketten van de put zijn niet behandeld; • de aansluiting op het stroomprofiel is niet waterdicht, aantasting gaat door achter de beplating; • de mortel waarmee de beplating is afgewerkt brokkelt af. Verticale liner • put in 3D gescand en kous gemaakt met een 3D-printer; • scan volgt alle vormen van de put, dus ook alle hobbels. Dit is voor de wanden geen probleem, maar zorg voor een strak stroomprofiel; • in een krappe put met onderin een (kleine) aansluiting is het zeer moeilijk om het materiaal goed waterdicht en hechtend bij de put-buisverbinding aan te brengen. Handlaminaat rechtstreeks op de ondergrond (hechtend systeem) • weefsel met epoxyhars; • niet voldoende hars aangebracht: weefsel heeft zich niet gehecht en is niet helemaal waterdicht. Om een geslaagde putrenovatie uit te kunnen voeren zijn de volgende stappen nodig: • schoonmaken put; • vooronderzoek uitvoeren (wapening aanwezig, dekking op wapening, hoeveel slecht beton, hecht-trekvastheid beton); • bepalen geschikte renovatiemethode; • ondergrondvoorbereiding + afdichten infiltraties; • onderzoek/controle ondergrondvoorbereiding; • aanbrengen renovatiesysteem; • onderzoeken / testen / beproeven renovatie; • testlocaties herstellen; • periodiek onderzoek uitvoeren, binnen de garantietermijn. Anders dan bij rioolstrengen is het bij putten niet voldoende om alleen een visuele inspectie uit te voeren en hierop een renovatiemethode te bepalen. Dit komt doordat de krachten van grondwater anders op een put werken dan op een streng. De enige renovatiemethode die mogelijk is zonder onderzoek is het toepassen van een constructief systeem die de constructieve stijfheid van de put volledig overneemt. Dit is kostbaar. Door middel van vooronderzoek kan de best beschikbare renovatiemethode voor de betreffende put worden gekozen, met de laagste kosten.

Workshop 3

Invloed boomwortels op rioolrenovatie.

Sprekers: Sebastiaan Luimes (IKT-Nederland) en Marco van Bijnen (M. van Bijnen Advies)

Invloed boomwortels op rioolrenovatie.

In een stad brengen bomen veel voordelen met zich mee, zij verfraaien het aanzicht van de stad, zorgen voor schaduw en een betere leefkwaliteit. Bomen hebben in steden steeds minder ruimte om te groeien, met als gevolg wortelingroei in de ondergrondse infrastructuur en in het bijzonder de riolering. Waarom groeien boomwortels bij rioleringsbuizen naar binnen? Wat kun je eraan doen om dit te voorkomen en wat zijn de mogelijkheden voor het verwijderen van wortels die al in de buis binnengedrongen zijn? Wat is het effect van een rioolrenovatie op de wortelingroei-problematiek? In de ideale situatie heeft een boom een grote kroon en zijn de wortels ongeveer gelijk van vorm als de kroon. Wanneer de diepere lagen van de bodem sterk zijn verdicht of er geen voedingstoffen aanwezig zijn gaan de wortels van een boom oppervlakkig groeien. De boom bepaalt niet hoe hij groeit, maar wordt gestuurd door de bodem. In stedelijk gebied zijn kroon en wortelgestel over het algemeen niet gelijk van vorm. Invloed op wortelontwikkeling in de stad: - Andere bodemsamenstelling; - Vaak een sterk verdichte bodem (geen lucht / zuurstof); - Verhoogd kalkgehalte door de vele bouwwerkzaamheden (zuurgraad); - Weinig of geen aanvoer van voedingsstoffen; - Slechte watertoevoer door een verhard oppervlak. Wortels zoeken de weg van de minste weerstand en komen daardoor in de rioolsleuf terecht, waar de grond minder goed verdicht is dan in de omgeving. Wegen van de minste weerstand zijn: - Sleuven; - Schades bij leidingen; - Buisverbindingen; - Zijaansluitingen / huisaansluitingen; - Put-buis verbindingen; - Verbindingen tussen verschillende materialen; - Langs oppervlakken. Eenmaal in de leiding kunnen de wortels verder groeien en veroorzaken ze problemen voor de afwatering. Er is een onderzoek gedaan naar de invloed op water op straat door de aanwezigheid van obstakels in de riolering. In een rioolstelsel zijn verschillende meetpunten geïnstalleerd. Over circa 4 jaar tijd zijn wortels, vetafzettingen en dergelijke niet verwijderd en zijn metingen uitgevoerd. Deze data is vergeleken met data van een rioolstelsel zonder obstakels. De structuur van het rioolstelsel heeft invloed op de resultaten. In een vermaast stelsel kan het water omlopen en wordt een obstakel mogelijk pas veel later ontdekt. Het onderzoek laat een duidelijk verband zien tussen obstakels en water op straat. In een proefopstelling is onderzocht hoeveel druk een wortel kan uitoefenen. Er is een druk gemeten van 12 bar! De elastomeren tussen buisverbindingen kunnen een maximale druk van 4 bar opnemen. Een rioolrenovatie kan geen wortelgroei tegenhouden. Wortels kunnen vrij eenvoudig in de ringspleet tussen een liner en een oude buis groeien. Via gefreesde inlaten kunnen de wortels opnieuw het riool ingroeien. Het probleem wordt op deze manier uitgesteld en verplaatst. In Nederland zijn nog geen voorbeelden bekend van kousrenovaties die kapot zijn gegaan door wortelgroei. Het beste is om wortels bij leidingen te voorkomen. IKT, NSTT en gemeente Almere hebben proeftuinen ontwikkeld waarin het tegengaan van wortelingroei wordt onderzocht. De resultaten van dit onderzoek worden gepresenteerd op de floriade van 2020 in Almere.

Workshop 4

Opdrachtgeverschap en rioolrenovatie.

Sprekers: Arjan Geertsema (Gemeente Groningen) en Wim Stobbink (GMB Rioleringstechniek)

Opdrachtgeverschap en rioolrenovatie.

Rioolrenovatie is een bijzonder tak van sport met slechts een kleine groep fanatieke beoefenaars. En jouw rol als opdrachtgever van een rioolrenovatie is erg belangrijk en bijzonder. Als opdrachtgever vraag je een aannemer tenslotte om iets moois te maken van een stukje riolering in een minder geweldige staat. Hoe kun jij er als opdrachtgever vanuit jouw professie voor zorgen dat je het resultaat krijgt dat je voor ogen hebt? Tijdens deze workshop gaan we hierover in gesprek. Hierbij ligt de focus op onder andere de voorbereiding voor een bestek, de rol van de externe adviseur, de keuze van de contractvorm en in mindere mate, op de technische kant van de werkzaamheden. In twee sessies is met opdrachtgevers, opdrachtnemers, adviesbureaus en leveranciers gediscussieerd over “Goed opdrachtgeverschap”. Onder zowel de opdrachtgevers en opdrachtnemers wordt redelijk gelijk gedacht over wat goed opdrachtgeverschap inhoudt. Toch geven beide partijen aan dat de termen die geroepen zijn vaak een wensenlijst zijn in plaats van werkelijkheid. Wat de opdrachtnemer een van de belangrijkste zaken vindt is een goede gesprekspartner met kennis aan de andere kant van de tafel. Een basiskennis helpt bij de communicatie als dingen anders lopen als gepland, maar ook om samen te genieten van het eindresultaat. Vanuit opdrachtgeverskant willen opdrachtgevers graag hun verwachtingen vastleggen in een contract maar slagen hier niet altijd in. Een goed rioolbeheerder is nog geen goede bestekschrijver! Het uit te voeren werk is een specialisme en opdrachtnemers geven er de voorkeur aan dat dit als apart werk wordt aanbesteedt in plaats van meegenomen in bijvoorbeeld een reconstructie of herinrichting. Door als apart werk aan te besteden wordt de gespecialiseerde aannemer gevraagd en kan deze in nota van inlichting eventueel verdiepende vragen stellen die de civiele aannemer meestal niet stelt omdat het maar een zeer beperkt deel van het werk betreft. Dit kan tijdens uitvoering tot irritaties leiden bij beide partijen. Kortom goed opdrachtgeverschap is een onderwerp waar je veel over kunt discussiëren, belangrijkste conclusies uit de workshop - Opdrachtgever moet kennis van zaken hebben om ene goede uitvraag te doen - Extra informatie die uit stakeholders analyses van OG volgen zijn waardevol voor ON - Wees duidelijk in je verwachtingen - Weet wat je vraagt en wat eventuele mogelijkheden en onmogelijkheden zijn als je een RAW bestek op de markt zet - Maak bij EMVI prijs van ondergeschikt belang als je wil dat hier door ON goed aandacht aan wordt gegeven - Wees open en transparant (zowel OG als ON)
Het Kenniscentrum Rioolrenovaties verzamelt informatie over reparatie- en rioolrenovatietechnieken voor vrij verval riolering.
Als u leverancier, dienstverlener of opdrachtgever bent, zijn uw bijdragen van harte welkom.

Het Kenniscentrum Rioolrenovaties kan op geen enkele wijze verantwoordelijk worden gesteld voor het gebruik of misbruik door het KCRR of derden van de bijdragen die via de moderators of andere partijen aangebracht zijn.

Stichting KennisCentrum Rioolrenovaties
Siem Leenstraat 5
2552 CH `s-Gravenhage
Nederland
+31 (0)6 – 50 557 878

Asset 12

KvK: 57.44.18.55 | BTW: NL85.25.81.415.B01 | IBAN: NL94 RABO 0358 3585 58

2017© DOTZIRK | RichMedia – No Pixels were harmed making this website